TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI

TRANSFER FİYATLANDIRMASI YOLUYLA ÖRTÜLÜ KAZANÇ DAĞITIMI




1. GİRİŞ :



Bilindiği üzere Yeni kurumlar vergisi kanunumuza göre de mükellefler tam ve dar olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Tam mükelleflerin kanuni veya iş merkezlerinden birisi yurt dışındadır. Dar mükelleflerin hem kanuni merkezi hem de iş merkezi yurt dışındadır. Tam mükellefler gerek yurt içi gerekse yurt dışı kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler. Dar mükellefler ise sadece yurt içi kazanç ve iratları üzerinden vergilendirilirler.

Gelelim transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımına bu konu hem tam mükellefleri hem de dar mükellefleri kapsar .

Transfer fiyatlandırması yoluyla kazanç dağıtımı kanunen kabul edilmeyen gider kapsamındadır. Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımında da muhasebe kayıtları ve muhasebenin kaynağı olan fatura ve fatura yerine geçen vesikalar önemli rol oynar.

Yazımızda transfer fiyatlandırması yolu ile örtülü kazanç dağıtımı anlatılmaya çalışılacaktır .


2. KURUMLAR :

Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımının tanımında yer alan kurumlardan kastedilen: Yeni kurumlar Vergisi Kanunumuzda yer alan ve kurumlar vergimizin konusunu oluşturan

a) Sermaye şirketleri.
b) Kooperatifler.
c) İktisadî kamu kuruluşları.
ç) Dernek veya vakıflara ait iktisadî işletmeler.
d) İş ortaklıklarındır .

3. İLGİLİ KİŞİLER :
Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımının tanımında yer alan ilgili kişilerden kastedilen: Kurumların kendi ortakları, kurumların veya ortaklarının ilgili bulunduğu gerçek kişi veya kurum ile idaresi, denetimi veya sermayesi bakımından doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunduğu ya da nüfuzu altında bulundurduğu gerçek kişi veya kurumları ifade eder. Ortakların eşleri, ortakların veya eşlerinin üstsoy ve altsoyu ile üçüncü derece dahil yansoy hısımları ve kayın hısımları da ilişkili kişi sayılır. Kazancın elde edildiği ülke vergi sisteminin, Türk vergi sisteminin yarattığı vergilendirme kapasitesi ile aynı düzeyde bir vergilendirme imkânı sağlayıp sağlamadığı ve bilgi değişimi hususunun göz önünde bulundurulması suretiyle Bakanlar Kurulunca ilan edilen ülkelerde veya bölgelerde bulunan kişilerle yapılmış tüm işlemler, ilişkili kişilerle yapılmış sayılır.
4. ALIM SATIM :
Alım, satım, imalat ve inşaat işlemleri, kiralama ve kiraya verme işlemleri, ödünç para alınması ve verilmesi, ikramiye, ücret ve benzeri ödemeleri gerektiren işlemler her hal ve şartta mal veya hizmet alım ya da satımı olarak değerlendirilir.
5. EMSALLERE UYGUNLUK :
Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımının tanımında yer alan emsallere uygunluktan kastedilen: İlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanan fiyat veya bedelin, aralarında böyle bir ilişkinin bulunmaması durumunda oluşacak fiyat veya bedele uygun olmasını ifade eder. Emsallere uygunluk ilkesi doğrultusunda tespit edilen fiyat veya bedellere ilişkin hesaplamalara ait kayıt, cetvel ve belgelerin ispat edici kâğıtlar olarak saklanması zorunludur.
6. FİYAT VEYA BEDEL BELİRLEME YÖNTEMLERİ VE SONUÇLARI :

Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımının tanımına bakacak olursak: Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat üzerinden mal veya hizmet alım ya da satımında bulunursa, kazanç tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır.
Bu bağlam da diyebilirinki kurumlar mal veya hizmet alım yada satımında , bedel veya fiyatı Maliye Bakanlığının belirlediği yöntemlere göre tespit etmek mecburiyetindedir . Bu yöntemlere göre tespit ederse mal veya hizmet alım yada satımında Transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı oluşmaz.
Söz konusu bu yöntemleri sıralayacak olursak: Kurumlar, ilişkili kişilerle yaptığı işlemlerde uygulayacağı fiyat veya bedelleri, aşağıdaki yöntemlerden işlemin mahiyetine en uygun olanını kullanarak tespit eder:
a) Karşılaştırılabilir fiyat yöntemi: Bir mükellefin uygulayacağı emsallere uygun satış fiyatının, karşılaştırılabilir mal veya hizmet alım ya da satımında bulunan ve aralarında herhangi bir şekilde ilişki bulunmayan gerçek veya tüzel kişilerin birbirleriyle yaptıkları işlemlerde uygulayacağı piyasa fiyatı ile karşılaştırılarak tespit edilmesini ifade eder.
b) Maliyet artı yöntemi: Emsallere uygun fiyatın, ilgili mal veya hizmet maliyetlerinin makul bir brüt kâr oranı kadar artırılması suretiyle hesaplanmasını ifade eder.
c) Yeniden satış fiyatı yöntemi: Emsallere uygun fiyatın, işlem konusu mal veya hizmetlerin aralarında herhangi bir şekilde ilişki bulunmayan gerçek veya tüzel kişilere yeniden satılması halinde uygulanacak fiyattan, makul bir brüt satış kârı düşülerek hesaplanmasını ifade eder.
ç) Emsallere uygun fiyata yukarıdaki yöntemlerden herhangi birisi ile ulaşma olanağı yoksa mükellef, işlemlerin mahiyetine uygun olarak kendi belirleyeceği diğer yöntemleri kullanabilir.
İlişkili kişilerle yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında uygulanacak fiyat veya bedelin tespitine ilişkin yöntemler, mükellefin talebi üzerine Maliye Bakanlığı ile anlaşılarak belirlenebilir. Bu şekilde belirlenen yöntem, üç yılı aşmamak üzere anlaşmada tespit edilen süre ve şartlar dâhilinde kesinlik taşır. Yukarıda bahsedilen şartlara uyulmadan yapılan mal veya hizmet alım yada satımında; Kurumlar, ilişkili kişilerle emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit ettikleri bedel veya fiyat Tamamen veya kısmen transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü olarak dağıtılmış sayılır ve Gelir ve Kurumlar Vergisi kanunlarının uygulamasında, bu maddedeki şartların gerçekleştiği hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı veya dar mükellefler için ana merkeze aktarılan tutar sayılır. Daha önce yapılan vergilendirme işlemleri, taraf olan mükellefler nezdinde buna göre düzeltilir. Şu kadar ki, bu düzeltmenin yapılması için örtülü kazanç dağıtan kurum adına tarh edilen vergilerin kesinleşmiş ve ödenmiş olması şarttır.

7. EMSALLERE UYGUNLUK İLKESİNE UYULMAMSI HALİ :
Yukarıda bahsedilen şartlara uyulmadan yapılan mal veya hizmet alım ya da satımında (5766 Sayılı Kanunun 21. maddesi ile eklenen fıkra, Yürürlük; 2008 yılı kazançlarına uygulanmak üzere yayımı tarihinde) Tam mükellef kurumlar ile yabancı kurumların Türkiye'deki işyeri veya daimi temsilcilerinin aralarında ilişkili kişi kapsamında gerçekleştirdikleri yurt içindeki işlemler nedeniyle kazancın örtülü olarak dağıtıldığının kabulü Hazine zararının doğması şartına bağlıdır. Hazine zararından kasıt, emsallere uygunluk ilkesine aykırı olarak tespit edilen fiyat ve bedeller nedeniyle kurum ve ilişkili kişiler adına tahakkuk ettirilmesi gereken her türlü vergi toplamının eksik veya geç tahakkuk ettirilmesini ifade eder.


ADNAN UYAR
VERGİ DENETMENİ